Araç mahrumiyet bedeli (ikame araç bedeli), kazada hasar gören aracınızı onarım süresince ya da pert olduğunda yenisini edinene kadar kullanamamanızın karşılığı olarak kusurlu taraftan istenen tazminattır. Bu günlerde başka bir araç kiraladıysanız ödediğiniz kira bedeli ikame araç bedeli olarak istenir ve aynı zararın bir görünümüdür. Araçta haciz ya da rehin kaydı anlamına gelen araç hak mahrumiyeti ise ayrı bir konudur, bu yazıda ele alınmaz.
İçindekiler
Araç Mahrumiyet Bedeli Ne Demek?
Bir kaza aracınızı servise soktuğunda iki ayrı zarar doğar. Birincisi araçtaki hasar ve onarımdan sonra kalan değer düşüklüğüdür. Bu kalemin çerçevesi araç değer kaybı nedir yazısında anlatılır.
İkinci zarar, aracı kullanamamaktır. İşe, okula ya da hastaneye gidişiniz aksar, bu açığı kapatmak için para harcarsınız. Mahrumiyet bedeli bu ikinci zararı karşılar.
Talebin dayanağı haksız fiildir. Türk Borçlar Kanunu m.49/1 uyarınca “Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.” Aracı kullanamadığınız her gün bu zararın parçasıdır.[1]
İkame Araç Bedeli ile Mahrumiyet Bedeli Aynı Şey mi?
İki kavram aynı zararı anlatır, fark ispat biçimindedir. Hangisini isteyeceğiniz, açığı nasıl kapattığınıza bağlıdır.
- Araç kiraladıysanız fiilen ödediğiniz kira bedelini istersiniz. Sözleşme ve fatura bu talebin belgesidir, uygulamada buna ikame araç bedeli denir.
- Araç kiralamadıysanız aynı sınıf bir aracın emsal kira bedeli esas alınır. Toplu taşıma kullanmanız ya da bir yakınınızın aracına binmeniz zararın varlığını ortadan kaldırmaz.
Belge yoksa hakimin takdir yetkisi devreye girer. TBK m.50/2, miktarı tam ispat edilemeyen zararda hakime olayların olağan akışına ve zarar görenin aldığı önlemlere bakarak “hakkaniyete uygun” bir tutar belirleme yetkisi verir.
Aynı gün için hem kira faturası hem emsal bedel istenmez. Kaskonuz size araç verdiyse o günler için de zarar doğmaz. Poliçedeki araç hizmetinin nasıl işlediği ikame araç nedir yazısında ayrıca anlatılır.
Araç Mahrumiyet Bedeli Kimden Alınır?
Birinci muhatap, kusurlu aracın işletenidir. Karayolları Trafik Kanunu m.85/1, motorlu aracın işletilmesi “bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa” işletenin sorumlu olacağını düzenler. Araç bir teşebbüs adı altında işletiliyorsa teşebbüsün sahibi de işletenle birlikte sorumludur.[2]
İkinci muhatap sürücüdür. Kusurlu sürücü TBK m.49 uyarınca kendi fiilinden sorumlu tutulur. Talep işletene ve sürücüye birlikte yöneltilebilir.
Araç sahibi ile işleten çoğu zaman aynı kişidir. Muhatabı belirlemeden önce kaza tespit tutanağındaki araç ve sürücü bilgilerine bakın.
Trafik Sigortası Mahrumiyet Bedelini Öder mi?
Zorunlu trafik sigortası bu kalemi ödemez. KTK m.92/k, 19.06.2021’den beri “Gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar” için sigorta kapsamını kapatır. Genel Şartların A.6/k bendi de aynı yöndedir ve “zarar verici olguya bağlı olarak oluşan yansıma veya dolaylı zararlar nedeniyle yöneltilecek tazminat talepleri” teminat dışındadır.[3]
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, trafik poliçesine dayanan bir mahrumiyet talebini reddeden tahkim kararını 24.10.2023’te oybirliğiyle onamıştır.[4] Hasar bedeli ve değer kaybı ise trafik sigortacısından istenir. Bu başvuru için değer kaybı dilekçesi örneği kullanılabilir.
İhtiyari mali sorumluluk (İMSS) poliçesi konusunda görüş birliği yoktur. Daire, İMSS’ye dayanan mahrumiyet talebinin reddini 20.04.2026’da onamış, ancak karar oy çokluğuyla verilmiştir.[5] Karşı oy, İMSS’nin işletenin genel hükümlerden doğan sorumluluğunu da kapsadığını savunmuştur. Bu nedenle kusurlu aracın İMSS poliçesindeki teminat metni ayrıca okunmalıdır.
ÖnemliSigorta şirketine yapılan hasar başvurusu mahrumiyet bedelini içermez. Bu kalem karşı tarafın işletenine ve sürücüsüne ayrıca yöneltilir.
Mahrumiyet Bedeli Hangi Süre için İstenir?
Süre, bu talebin en çok tartışılan unsurudur. Esas alınan, aracın serviste kaldığı takvim günü değil, hasarın gerektirdiği makul süredir. Kanunda sabit bir gün sayısı yoktur.
Onarılan Araçta Makul Onarım Süresi
Yargıtay, sürenin hasarın niteliğine göre belirlenmesini ister. Aşağıdaki ilke, Dairenin bir dosyada 2021’de verdiği bozma kararında yer almış, bozmaya uyularak kurulan hüküm 2025’te onanmıştır.[6]
“Trafik kazalarında araç mahrumiyeti nedeniyle zarar belirlenirken aracın hasar durumuna göre onarımı için gereken makul sürenin belirlenmesi ve belirlenen bu süre üzerinden zarar hesabının yapılması gerekir.”
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2021/16438, K.2021/5771, 29.09.2021 (bozma; E.2024/8628, K.2025/15793 sayılı onama kararında aktarılmıştır)
Daire aynı kararda bu hesabın teknik bilgi gerektirdiğini ve bilirkişi görüşü alınması gerektiğini de belirtmiştir. Dava açılırsa makul süreyi mahkemenin atadığı bilirkişi raporlar.
Pert Araçta Süre Nasıl Belirlenir?
Araç onarılmadı diye talep düşmez. Bir dosyada ilk derece mahkemesi, araç tamir görmediği için mahrumiyet talebini reddetmişti. Yargıtay bu kararı bozmuş, emsal yeni bir araç alınması için gereken sürenin esas alınmasını istemiştir.[7] Daireye göre mahkeme, “Yeni araç satın alınması için gerekli makul sürenin tespiti ve saptanan bu sürede oluşacak zararın hesabı” konusunda ek rapor almalıdır.
Pert ödemesinin hesabı ayrı bir konudur. Tam hasar tutarının nasıl bulunduğu pert değeri yazısında, piyasa değerinin tespiti aracın rayiç bedeli yazısında açıklanır.
Bekleme ve Gecikmenin Etkisi
Parça beklemek, eksper onayının gecikmesi ya da aracı servise geç götürmek fiili süreyi uzatır. Makul süreyi aşan günler kural olarak bedele girmez. Zararın büyümesinde zarar görenin kendi payı varsa hakim TBK m.52/1 uyarınca tazminatı indirebilir.
Gecikme sizden kaynaklanmıyorsa bunu belgeleyin. Servisten parça sipariş ve teslim tarihlerini, eksperle yazışmalarınızı yazılı alın. Gün sayısı netleştikten sonra hesap adımları araç mahrumiyet bedeli hesaplama sayfasında, kiralama faturası olan durumlar ise ikame araç bedeli hesaplama sayfasında görülebilir.
Mahrumiyet Zararı Nasıl İspat Edilir?
TBK m.50/1 uyarınca zararı ve karşı tarafın kusurunu talep eden ispatlar. Dosyaya şu belgeleri koyun:
- Kaza tespit tutanağı ya da kaza raporu.
- Servis kabul ve teslim belgesi, aracın giriş ve çıkış tarihleri.
- Varsa eksper raporu ve onarım faturası.
- Araç kiraladıysanız kira sözleşmesi, fatura ve ödeme dekontu.
- Kiralamadıysanız aynı sınıf araç için kiralama şirketlerinden alınmış fiyat teklifleri.
Hasar ve değer kaybı başvurusunun belge listesi farklıdır, ayrıntısı değer kaybı için gerekli belgeler sayfasındadır.
UyarıKira faturası ve sözleşmesi, kaza ile servis tarihleriyle uyumlu olmalıdır. Tarihi tutmayan belge talebin tamamını tartışmalı hale getirir.
Mahrumiyet Bedeline Faiz Ne Zamandan İşler?
Haksız fiilde temerrüt için ihtar gerekmez. TBK m.117/2’ye göre “haksız fiilde fiilin işlendiği” tarihte borçlu temerrüde düşmüş olur. İşletene ve sürücüye yöneltilen talepte faiz bu nedenle kaza tarihinden istenebilir.
Poliçeye dayanan taleplerde durum farklıdır. Kasko poliçesine dayanan bir dosyada Bölge Adliye Mahkemesi mahrumiyet zararına sigortacının temerrüde düştüğü tarihten faiz işletmiş, Yargıtay bu kararı onamıştır.[8] Sigortacıya karşı temerrüt, başvuru tarihine ve poliçe hükümlerine bağlıdır.
Araç Mahrumiyet Bedelinde Zamanaşımı
KTK m.109/1 maddi zarar taleplerinde iki süre öngörür. Kısa süre, zararın ve sorumlunun öğrenilmesinden itibaren iki yıldır. Uzun süre ise kaza tarihinden itibaren on yıldır. Fiil daha uzun ceza zamanaşımına tabi bir suçsa o süre uygulanır (KTK m.109/2).
Sürenin başlangıcı ve kesilmesi dosyaya göre değişir. Bu konunun ayrıntısı değer kaybı zamanaşımı yazısında anlatılır.
Ticari Araçta Mahrumiyet Bedeli mi, Kazanç Kaybı mı?
Taksi, minibüs, kiralık araç ya da otobüs gibi gelir getiren araçlarda zarar çoğunlukla kazanç kaybı olarak hesaplanır. Bu hesapta aracın günlük net geliri esas alınır, yakıt ve benzeri giderler düşülür. Aynı günler için hem kazanç kaybı hem mahrumiyet bedeli istenmez.
Ticari araçta da süre kuralı aynıdır. Kazanç kaybı makul onarım süresiyle, pert halinde emsal araç edinme süresiyle sınırlanır.
Mahrumiyet Bedeli Talebi Hangi Sırayla İlerler?
Önce hasar ve değer kaybı için trafik sigortacısına yazılı başvuru yapılır. Mahrumiyet bedeli için ise karşı tarafa yazılı talep gönderilir. Bu talebin noter yoluyla nasıl yazılacağı mahrumiyet bedeli ihtarnamesi sayfasında gösterilir.
Ödeme yapılmazsa dava açılabilir. Tutar baştan bilinmiyorsa kısmi dava açılıp bilirkişi raporundan sonra talep artırılabilir. 7589 sayılı Kanunla eklenen HMK m.109/4 bu artırımın aynı davada “bir defaya mahsus olmak üzere” yapılabileceğini düzenler. Dava metni için değer kaybı dava dilekçesi örneğine bakılabilir.
Kanun metinlerinin güncel hali Mevzuat Bilgi Sistemindeki trafik kanunu metni ve borçlar kanunu metni üzerinden okunabilir.
NotKanun ve Genel Şartlar hükümleri 19.10.2026 tarihinde derlenmiş metinlerden kontrol edilmiştir. Aynı tarihte yapılan aramada Yargıtay’ın 2023 sonrası kararlarında mahrumiyet bedeline ilişkin bir içtihat değişikliği görülmemiştir.
Araç Mahrumiyet Bedeli Hakkında Sık Sorulan Sorular
Araç mahrumiyet bedeli nedir?
Kazada hasar gören aracı onarım süresince ya da pert halinde yenisi alınana kadar kullanamamanın karşılığıdır. Kusurlu aracın işleteninden ve sürücüsünden istenir.
İkame araç bedelini kim öder?
Kural olarak kusurlu aracın işleteni ve sürücüsü öder. Zorunlu trafik sigortası bu kalemi dolaylı zarar saydığı için ödemez.
Araç kiralamadan mahrumiyet bedeli istenebilir mi?
Evet. Aynı sınıf aracın emsal kira bedeli esas alınır. Belge yoksa hakim zararı TBK m.50/2 uyarınca hakkaniyete göre belirler.
Pert olan araç için mahrumiyet bedeli istenir mi?
İstenir. Süre, onarım yerine emsal yeni bir aracın alınması için gereken makul süreye göre belirlenir.
Mahrumiyet bedeli en fazla kaç gün için istenir?
Kanunda sabit bir gün yoktur. Hasarın gerektirdiği makul onarım süresi esas alınır, bu süreyi dava açılırsa bilirkişi belirler.
Servis aracı geç teslim ederse uzayan günler ödenir mi?
Makul süreyi aşan günler kural olarak bedele girmez. Gecikmenin sebebini servisten yazılı almak tartışmayı azaltır.
Mahrumiyet bedelinde zamanaşımı kaç yıldır?
Zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yıl, her halde kaza tarihinden itibaren on yıldır. Fiil suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı uygulanabilir.
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49, m.50, m.52 ve m.117. ↩
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85, m.92/k (7327 sayılı Kanunla eklenen bent) ve m.109. ↩
- Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.6/k ve C.11 (RG 12.06.2026/33278 değişikliği işlenmiş derlenmiş metin). ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2023/8085, K.2023/11250, 24.10.2023 (onama, oybirliği). ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2025/3559, K.2026/4465, 20.04.2026 (onama, oy çokluğu, karşı oylu). ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2024/8628, K.2025/15793, 26.11.2025 (onama, oybirliği, ilke aynı dosyadaki 29.09.2021 tarihli bozma kararından). ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2021/10248, K.2023/10491, 10.10.2023 (bozma, oybirliği). ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2021/10236, K.2023/4815, 03.04.2023 (onama, oybirliği, kasko poliçesine dayanan talep). ↩