Araç rayiç bedeli, aracınızın belirli bir tarihteki ikinci el piyasa değeridir, yani aynı marka, model, yıl ve durumdaki bir aracın o gün alıcı bulacağı fiyattır. Hasar ve pert dosyalarında onarımın ekonomik olup olmadığı ve ödenecek tazminatın üst sınırı bu değere göre belirlenir. Emlak vergisindeki rayiç bedel ile motorlu taşıtlar vergisinde kullanılan araç değeri bu yazının konusu değildir.
İçindekiler
Pert ödemesinin adımları ve sovtaj tercihi pert değeri nasıl belirlenir yazısında anlatılır. Bu yazı rayiç değerin mevzuattaki karşılığını, hangi tarihe göre bulunduğunu ve hangi kaynaklarla tespit edildiğini anlatır.
Araç Rayiç Bedeli Ne Demek?
“Rayiç” sözcüğü piyasada geçen fiyatı anlatır. Araç için bu, sıfır fiyatı ya da sizin aldığınız fiyat değildir. Kazadan hemen önce, aracın o haliyle ikinci el piyasasında edeceği bedeldir.
Satış faturasındaki tutar da rayiç bedelin yerine geçmez. Fatura yalnız aracın alındığı günün fiyatını gösterir. Aradan geçen sürede model yılı eskir, kilometre artar ve piyasa fiyatları değişir.
Mevzuatta tek bir terim kullanılmaz. Kasko Genel Şartları “rayiç değer” der. Trafik sigortası Genel Şartlarında ise “rizikonun gerçekleştiği tarihteki değer”, “riziko tarihindeki rayiç değer” ve “ikinci el satış değeri” ifadeleri geçer. Hepsi aynı soruya bakar. Araç kazadan önce kaç para ederdi?
Genel Şartlarda Rayiç Değer Nasıl Tanımlanır?
Kasko Genel Şartları
Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları B.3.3.1.1 uyarınca “Sigorta şirketi aracı hasar tarihi itibariyle rayiç değerine kadar teminat altına almıştır.” Aynı bent, tazminat hesabında “rizikonun gerçekleşmesi anındaki rayiç değerleri” esas alır.[1]
Rayiç değerin nasıl bulunacağı poliçeye bırakılmıştır. Metne göre “Rayiç değer için esas alınacak referansa veya rayiç değeri belirleme yöntemine poliçede yer verilir.” Poliçede referans yoksa ya da somut değilse Hazine Müsteşarlığınca belirlenecek kurallara göre referans değerler esas alınır. Bu kural, 2017/14 sayılı Kara Araçları Kasko Sigortasının Uygulanmasına İlişkin Genelgenin 2. maddesidir ve bu durumda ilgili hasara ait eksper raporundaki rayiç değer esas alınır. Aracın çalınmasında ise B.3.3.2.4 uyarınca “çalınma günündeki rayiç değeri” ödenir.
Zorunlu Trafik Sigortası Genel Şartları
Trafik sigortası Genel Şartlarında ayrı bir rayiç değer tanımı yoktur. Kavram, tam hasar ve sovtaj hükmünü içeren B.2.3’te geçer. Onarım masrafları “zarar gören aracın rizikonun gerçekleştiği tarihteki değerini” aşarsa ve eksper raporu aracın onarım kabul etmediğini tespit ederse araç tam hasarlı sayılır.[2]
Hasarlı araç sahibinde kalırsa ödenebilecek tutar da aynı bentte yazılıdır. Bu tutar, “aracın riziko tarihindeki rayiç değeri ile hasarlı hali arasındaki” farktır. Değer kaybını düzenleyen A.5/a ise “kaza tarihinden önceki ikinci el satış değeri” ifadesini kullanır.
| Hüküm | Metindeki ifade | Esas tarih |
|---|---|---|
| Kasko B.3.3.1.1 | Rayiç değer | Hasar (riziko) tarihi |
| Kasko B.3.3.2.4 | Çalınma günündeki rayiç değer | Çalınma günü |
| Trafik B.2.3 | Riziko tarihindeki değer ve rayiç değer | Riziko tarihi |
| Trafik A.5/a | Kaza öncesi ikinci el satış değeri | Kaza tarihi |
Rayiç Bedel Hangi Tarihe Göre Belirlenir?
Kural olarak kaza ya da riziko tarihi esas alınır. Ödeme günü, dava tarihi ya da bilirkişi raporunun yazıldığı gün değil, kazadan hemen önceki piyasa fiyatı aranır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bunu trafik sigortasına dayanan bir tahkim dosyasında açıkça belirtmiştir.[3]
“hasar gören aracın riziko tarihi itibariyle gerçek değeri tespit ettirilerek, tamirinin ekonomik olup olmadığı, hurdaya ayrılmasının gerekip gerekmediğinin belirlenmesi”
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2023/4819, K.2023/8600, 05.07.2023 (bozma, oybirliği)
Daire 2025’te de aynı çizgide kalmıştır. Pert değerlendirmesi yapılmayan bir dosyada raporda “aracın kaza tarihindeki rayiç bedeli ile sovtaj bedelinin” tespit edilmediğini belirterek kararı bozmuştur.[4]
Kaza ile ödeme arasında araç fiyatları değişebilir. Aradaki farkı ayrı bir zarar olarak isteyen taraf bunu ispatlamak zorundadır. Kasko dosyasında kaza tarihindeki değer ile karar tarihine yakın değer arasındaki fark munzam zarar olarak istenmiş, hakem heyeti bunu ispatlanamadığı için reddetmiş, Yargıtay da kararı onamıştır.[5]
ÖnemliEksper raporunu okurken rayiç değerin hangi tarihe göre yazıldığına bakın. Kaza tarihinden farklı bir tarih esas alınmışsa itirazda bunu ayrıca belirtin.
Araç Rayiç Bedeli Nasıl Tespit Edilir?
Tek bir resmi fiyat yoktur, değer birden fazla kaynağın karşılaştırılmasıyla bulunur. Dosyanın aşamasına göre bu işi farklı kişiler yapar.
Eksper Raporu
Sigorta aşamasında rayiç değeri eksper yazar. Hasar tutarı, aracın piyasa değeri ve pert kararı raporda ayrı alanlardadır. Raporun nasıl okunacağı eksper raporu nedir yazısında anlatılır.
Emsal İlanlar ve Piyasa Araştırması
Aynı model yıl, motor, donanım ve benzer kilometredeki araçların satış ilanları karşılaştırılır. TSB de liste değerlerini kontrol ederken ilan sitelerinin yanında galerilerden ve alıcı ya da satıcının sunduğu faturalardan yararlandığını belirtir. Kendi araştırmanızı yaparken ilan tarihlerinin kaza tarihine yakın olmasına dikkat edin.
TSB Kasko Değer Listesi
Türkiye Sigorta Birliği, üye şirketlere yardımcı olmak için bir kasko değer listesi yayımlar. Birliğin sayfasında model yılı, marka ve model seçilerek listedeki bedel görülebilir, geçmiş aylar arşivden açılabilir.[6] Aynı sayfa listenin sınırlarını da yazar.
- Listede 15 model yılına kadar olan araçlar yer alır.
- Sıfır araç fiyatları, distribütörlerin ilan ettiği “KDV + ÖTV dahil kampanyasız fiyatlar” ile belirlenir.
- Listede kilometre, hasar ve kozmetik durum kırılımı yoktur, ikinci el araçlarda ortalama değer esas alınabilir.
- Birlik, bu fiyatların işlemlerde esas alınmasından “hiçbir şekilde sorumluluk kabul etmez.”
Liste kendiliğinden bağlayıcı değildir, ama poliçe ona atıf yapıyorsa durum değişir. Bir kasko poliçesinde pert bedelinin “hasar tarihindeki TSB kasko değer listesindeki araç bedelini geçemez” diye sınırlandığı dosyada hakem heyeti bu sınırı dikkate almamıştı. Yargıtay, rayiç değerin poliçede kararlaştırılan yönteme göre bulunması gerektiğini belirterek kararı bozmuştur.[7]
Bilirkişi
Uyuşmazlık tahkime ya da mahkemeye taşınırsa değeri bilirkişi belirler. Bilirkişi eksper raporunu, emsal ilanları ve listeyi birlikte değerlendirir. Raporda kaza tarihindeki değer ve gerekiyorsa sovtaj ayrı ayrı gösterilmezse karar bozulabilir.
Aynı Modelde Rayiç Bedel Neden Farklı Çıkar?
Listedeki ortalama ile sizin aracınızın değeri aynı olmayabilir. Ortalamayı yukarı ya da aşağı çeken başlıca unsurlar aşağıdadır.
- Kilometre ve bakım geçmişi.
- Paket ve donanım farkı, opsiyonel ekipman.
- Önceki hasar kaydı ve boya ya da değişen parça durumu.
- Kullanım tarzı (hususi, taksi, kiralık araç gibi).
- Kozmetik durum.
Bu farkları belgelemek sizin işinizdir. Servis kayıtları, bakım faturaları ve kazadan önceki fotoğraflar değerin ortalamanın üstünde olduğunu göstermede işe yarar. Aracın önceki hasarlarını görmek için araç hasar kaydı sorgulama sonucuna bakılabilir.
Hasar ve Pert Hesabında Rayiç Bedelin Yeri
Araç rayiç bedeli bir dosyada birkaç ayrı işe yarar. Her birinde aynı değer başka bir soruya cevap verir.
- Pert eşiğinde onarım masrafı rayiç değerle karşılaştırılır, aracın onarılıp onarılmayacağına bu oranla bakılır.
- Pert tazminatında, araç tam hasarlıysa ödeme rayiç değer üzerinden yapılır, hasarlı araç sahibinde kalırsa sovtaj düşülür.
- Değer kaybında kaza öncesi ikinci el değer, onarım sonrası değerle karşılaştırılır.
- Trafik sigortasında ödeme, rayiç değer ne olursa olsun kaza tarihinde geçerli araç başı maddi teminat limitiyle sınırlıdır.
Sovtajın kimde kaldığı sonucu doğrudan değiştirir. Yargıtay, araç sahibinde kalmışsa kaza tarihindeki ikinci el değerden sovtajın düşülmesini, sigortacıda kalmışsa düşülmemesini istemiştir. Değer kaybı hesabının ayrıntısı araç değer kaybı nasıl hesaplanır yazısında, hasarlı aracın satışı ise pert araç ihalesi yazısında anlatılır.
Rayiç Bedele İtiraz Nasıl Yapılır?
Trafik sigortası dosyalarında itiraz eksper raporuna yapılır. Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği m.8 uyarınca eksper tespitlerine üç iş günü içinde itiraz edilebilir ve süre, raporun sisteme girişine ilişkin bildirimle başlar.[8] İtirazın adımları eksper raporuna itiraz yazısındadır.
İtirazı somut verilerle destekleyin. Kaza tarihine yakın emsal ilanlar, aracın donanım listesi ve bakım kayıtları itiraz dilekçesine eklenir. Kasko dosyasında önce poliçede rayiç değer için hangi referansın yazıldığına bakın. Poliçe bir liste tavanı öngörüyorsa itiraz, listenin hasar tarihindeki ay ve doğru model için okunup okunmadığına odaklanır.
Sigortacı bir mutabakatname ya da ibraname imzalatabilir. Bu belgeyi imzalamadan önce rayiç değeri kendi araştırmanızla karşılaştırın. Uyuşmazlık sürerse sigorta tahkim komisyonuna başvuru ya da dava yolu açıktır.
NotGenel Şartlar ve Yönetmelik hükümleri 19.10.2026 tarihinde SEDDK sitesindeki kasko metni ve derlenmiş trafik sigortası metninden kontrol edilmiştir. Güncel metinler SEDDK genel şartlar sayfasında, liste ise TSB kasko değer listesi sayfasında yayımlanır.
Araç Rayiç Bedeli Hakkında Sık Sorulan Sorular
Araç rayiç bedeli nedir?
Aracın belirli bir tarihteki ikinci el piyasa değeridir. Hasar ve pert dosyalarında kaza tarihindeki değer esas alınır.
Araç rayiç bedeli sorgulama nasıl yapılır?
TSB kasko değer listesi sayfasında model yılı, marka ve model seçilerek listedeki bedel görülebilir. Bu bedel ortalamadır, kilometre ve hasar durumunu yansıtmaz.
Kasko değer listesi bağlayıcı mı?
Kendiliğinden bağlayıcı değildir. Poliçe rayiç değer için bu listeye atıf yapıyorsa poliçedeki yöntem uygulanır.
Rayiç bedel kaza tarihine mi ödeme tarihine mi göre belirlenir?
Kural olarak kaza ya da riziko tarihine göre belirlenir. Sonraki fiyat artışının ayrı zarar olarak istenmesi ispata bağlıdır.
Rayiç bedel ile MTV değeri aynı mı?
Aynı şey değildir. Motorlu taşıtlar vergisinde kullanılan değer vergi hesabı içindir ve TSB bunun için ayrı bir sorgu sayfası yayımlar. Hasar ve pert dosyasında kaza tarihindeki piyasa değeri aranır.
Eksperin yazdığı rayiç değere itiraz süresi ne kadar?
Trafik sigortası dosyalarında eksper tespitine üç iş günü içinde itiraz edilebilir. Süre, raporun sisteme girişine ilişkin bildirimle başlar.
Kaynaklar
- Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları B.3.3.1.1 ve B.3.3.2.4 (yürürlük 01.04.2013, SEDDK sitesinde yayımlanan metin, erişim 19.10.2026). ↩
- Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.5/a ve B.2.3 (RG 12.06.2026/33278 değişikliği işlenmiş derlenmiş metin). ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2023/4819, K.2023/8600, 05.07.2023 (bozma, oybirliği). ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2025/3828, K.2025/8578, 26.05.2025 (bozma, oybirliği). ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2025/3118, K.2025/8284, 22.05.2025 (onama, oybirliği). ↩
- Türkiye Sigorta Birliği, Kasko Değer Listesi sayfası açıklama metni (erişim 19.10.2026). ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2022/16753, K.2025/172, 07.01.2025 (bozma, oybirliği). ↩
- Sigorta Eksperleri Atama Yönetmeliği m.8 (RG 12.02.2026, yürürlük 01.04.2026). ↩