52/1-a kusur oranı yüzde kaç sorusunun kanunda yazılı bir karşılığı yoktur. Karayolları Trafik Kanunu m.52/1-a, kavşağa, dönemece ya da yaya geçidine yaklaşırken hız azaltma kuralını koyar ama yüzde vermez. Oranı kazanın oluşu belirler. Anlaşmalı tutanakta sigorta şirketleri, uyuşmazlıkta Komisyon, tahkim ya da mahkeme karar verir.
İçindekiler
Bu yazıda tutanaklarda en sık yazılan KTK maddeleri tek tek açıklanır. Her maddenin altında, Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi’nin (SBM) yayımladığı örnek kaza senaryolarında o madde için gösterilen oran yer alır.
Kusur Oranı Tablosu Kanunda Var mı?
2918 sayılı Kanunda “şu ihlal yüzde şu kusur” biçiminde bir tablo bulunmaz. m.84 yalnız on iki hal sayar ve bu hallerde sürücünün asli kusurlu sayılacağını söyler. Birden fazla sürücü bu hareketlerden birini yaptıysa ya da kaza başka bir kural ihlalinden doğduysa, oran yönetmelikteki esaslara göre ayrıca tespit edilir.[1]
Zorunlu trafik sigortası Genel Şartlarında da kusur oranlarını gösteren bir ek yoktur. Genel Şartların ekleri 12.06.2026 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenmiştir.
Uygulamada görülen yüzdeler SBM’nin tutanak değerlendirme sisteminden gelir. Anlaşmalı tutanakla bildirilen maddi hasarlı kazalarda sigorta şirketleri her araç için üç orandan birini verir. SBM, bu değerlendirmeye örnek olmak üzere kaza senaryolarını ayrı bir dokümanda toplamıştır.[2]
NotSBM’nin kaza tespit tutanağı sorgulama ve itiraz sayfasına göre oranlar %0, %50 ve %100’dür. Bu yazıdaki senaryo numaraları ve oranlar aynı sayfadaki “Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları” dokümanından alınmıştır (erişim 19.10.2026). Dokümanda yayım tarihi yazmaz.
KTK 52/1-a Kusur Oranı Yüzde Kaç? Kavşakta Hız Azaltma
m.52’nin birinci fıkrasının (a) bendi, sürücüye belirli yerlere yaklaşırken hızını azaltma yükümlülüğü getirir. Bu yerler kavşaklar, dönemeçler, tepe üstleri, yaya ve hemzemin geçitleri, tüneller, dar köprü ve menfezler ile yapım ve onarım alanlarıdır. Tutanakta “52/1-a” yazıyorsa sürücünün bu noktalardan birinde hızını düşürmediği kabul edilmiştir.
SBM dokümanındaki 23 numaralı senaryoda bir araç dönüşünü kurala uygun tamamlar. Kavşağa yaklaşırken hızını azaltmayan diğer araç ona çarpar. Hız azaltmayan araç %100, dönüş yapan araç %0 kusurlu gösterilir.
Diğer sürücü de bir kural ihlal ettiyse sonuç değişir. Bir tazminat davasında Karayolları Genel Müdürlüğü fen heyetinden alınan rapor, m.47/b, m.52/a ve b, m.57/a ile m.84/h’ye aykırı davranan sürücüyü %70 kusurlu bulmuştur. Dosyanın son temyiz incelemesinde Yargıtay hükmü onamıştır.[3] Bu nedenle 52/1-a kusur oranı yüzde kaç sorusunun cevabı, diğer sürücünün davranışına göre değişir.
KTK 52/1-b: Hızı Yol, Hava ve Trafik Şartlarına Uydurma
(b) bendi hızın yalnız levhadaki sınırla ölçülmediğini gösterir. Sürücü hızını aracın yüküne ve teknik özelliğine, görüş, yol, hava ve trafik durumuna uydurmak zorundadır. Yağmurlu ya da sisli yolda sınırın altında giden sürücüye de bu bentten ihlal yazılabilir.
(c) bendi aynı şartları gözeterek öndeki araçla güvenli mesafe bırakmayı ister. Bu yüzden arkadan çarpma tutanaklarında m.52 ile m.56/1-c birlikte görülebilir. SBM dokümanının 1-B senaryosunda yeşil ışıkta aniden duran araç m.57’ye göre, hız sınırını aşıp ona çarpan araç m.52’ye göre %50’şer kusurlu gösterilir.
KTK 53: Sağa, Sola ve Dönel Kavşakta Dönüş Kuralları
m.53 dönüşleri dört bentte düzenler. (a) sağa, (b) sola, (c) dönel kavşakta dönüşü, (d) dönel kavşakta geriye dönüşü anlatır. Tutanaklarda en çok tartışılan bent 53/1-b’dir.
Sola dönecek sürücü işaret verir, yolun soluna yaklaşır ve hızını azaltır. Dönüşe başlamadan sağdan gelen taşıtlara ilk geçiş hakkını verir. Karşıdan gelen ve emniyetle duramayacak kadar kavşağa yaklaşmış taşıtların geçmesini bekler.
SBM dokümanında sağ şeritten dar kavisle dönmeyen araç (53/a-1, senaryo 12) ve dönel kavşakta adanın etrafında kurala uygun dönmeyen araç (53/c, senaryo 16 ve 17) %100 kusurlu gösterilir. 15 numaralı senaryoda sağa dönüşü dar kavisle yapmayan araç ile yasak yerde duran araç %50’şer kusurludur. Sola dönüşe (53/b) doğrudan atıf yapan bir senaryo dokümanda görülmez. Bu bentte oran olayın oluşuna göre belirlenir.
KTK 56: Şerit İzleme ve Arkadan Çarpma
m.56/1-a şerit izleme kurallarını koyar. Geçme, dönme ve park gibi haller dışında şerit değiştirmek, iki şeridi birden kullanmak ve işaret vermeden şerit değiştirmek yasaktır. Kavşağa yaklaşırken yerleşim yerinde otuz, yerleşim yeri dışında yüz elli metre içinde de şerit değiştirilmez.
SBM’nin 26 numaralı senaryosunda iki şeridi birden kullanan araç %100 kusurludur. 19 numaralı senaryoda ise iki araç da en sağ şeridi izlemediği için m.46/a’ya göre %50’şer kusurlu kabul edilir.
m.56/1-c, öndeki aracı güvenli ve yeterli mesafeden izleme yükümlülüğüdür. Arkadan çarpma bu bendin tipik ihlalidir ve m.84/d’de asli kusur halleri arasında da sayılır. SBM dokümanında arkadan çarpan araç %100 kusurlu gösterilir (senaryo 9, 10 ve 11). Zincirleme kazada her çarpma ayrı bir olay gibi değerlendirilir (senaryo 30).
BilgiArkadan çarpma kuralı her durumda tek yönlü işlemez. SBM’nin 1-C senaryosunda ışık yeşile döndüğünde geriye doğru hareket eden öndeki araç m.67’ye göre %100 kusurlu gösterilir.
KTK 57: Kavşaklarda Geçiş Önceliği
m.57/1-a, kavşağa yaklaşan her sürücüye yavaşlama, dikkatli olma ve geçiş hakkı olan aracın önce geçmesine imkan verme yükümlülüğü getirir. Kavşak kazalarında bu bent çoğu zaman iki sürücüye birden yazılır. SBM’nin 4 numaralı senaryosunda iki sürücü de kendisine yeşil yandığını iddia eder ve ikisi de m.57’ye göre %50 kusurlu kabul edilir.
(b) bendi, trafik zabıtası, levha ya da ışık bulunmayan kavşaklarda kimin yol vereceğini sayar. Tali yoldan ana yola çıkan ana yoldaki araca, dönel kavşağa gelen içerideki araca, bir iz ya da mülkten çıkan karayolundaki araca yol verir. (c) bendi, kavşak kollarının yoğunluğu işaretlenmemişse soldaki motorlu aracın sağdan gelene yol vermesini ister.
SBM dokümanında tali yoldan çıkıp yol vermeyen (senaryo 6), mülkten çıkan (senaryo 25) ve sağdan gelene yol vermeyen araç (57/1-c, senaryo 13) %100 kusurlu gösterilir. Kavşaklarda geçiş önceliğine uymamak m.84/h’de ayrıca asli kusur sayılır.
KTK 67: Manevra, Geri Gitme ve Park Yerinden Çıkış
m.67/1-a, park yapmış taşıtlar arasından çıkarken, park ederken, yol kenarına yanaşırken ve dönerken başkaları için tehlike yaratmayı yasaklar. (b) bendi izin verilen haller dışında geriye gitmeyi, (c) bendi niyetini işaretle belirtmeden dönmeyi ya da şerit değiştirmeyi yasaklar.
SBM’nin 8 numaralı senaryosunda mecburi istikametten ters yöne geri manevra yapan araç m.67’ye göre %100 kusurludur. Yoldaki aracın duran araca çarpması ise ayrı bir durumdur. Bu senaryo park halindeki araca çarpma kusur oranı yazısında anlatılır.
KTK 84: Asli Kusur Sayılan On İki Hal
m.84’e göre sürücü aşağıdaki hallerde asli kusurlu sayılır:
- (a) Kırmızı ışıkta ya da yetkili memurun dur işaretinde geçme
- (b) Taşıt giremez levhalı yola ya da bölünmüş yolda karşı yönün şeridine girme
- (c) İkiden fazla şeritli yolda karşı yönün şeridine girme
- (d) Arkadan çarpma, (e) geçme yasağı olan yerde geçme
- (f) Doğrultu değiştirme manevrasını yanlış yapma, (g) şeride tecavüz
- (h) Kavşakta, (i) kaplamanın dar olduğu yerde geçiş önceliğine uymama
- (j) Manevraları düzenleyen genel şartlara uymama
- (k) Yerleşim yeri dışında zorunluluk olmadan taşıt yolunda park ya da duraklama
- (l) Kurallara uygun park edilmiş araca çarpma
Maddenin ikinci fıkrası bir sınır koyar. Bu hareketlerden biri birden fazla sürücü tarafından yapılmışsa ya da kaza başka bir ihlalden doğmuşsa oran ayrıca belirlenir. Asli kusur, her zaman tam kusur anlamına gelmez.
Asli, Tali ve Müterafik Kusur Ne Demek?
Asli kusur, kazanın meydana gelmesinde belirleyici olan ihlaldir ve terim m.84’te geçer. Tali kusur, kazaya katkısı daha az olan ihlali anlatmak için uygulamada ve yargı kararlarında kullanılır. Kanunda tali kusurun bir tanımı ya da yüzde karşılığı yoktur.
Müterafik kusur, zarar görenin kendi zararının doğmasına ya da artmasına katkıda bulunmasıdır. Türk Borçlar Kanunu m.52’ye göre bu durumda hakim tazminatı indirebilir ya da tamamen kaldırabilir.[4] KTK m.86/2 de işletenin, zarar görenin kusurunu ispat etmesi halinde tazminatın indirilebileceğini söyler.
Kusur Oranı Hesaplama: Tipik Kaza Senaryoları
UyarıAşağıdaki tablo bir hesaplama aracı değildir. Oranlar SBM’nin “Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları” dokümanındaki örneklerden alınmıştır (erişim 19.10.2026). Kendi kazanızdaki oranı sigorta şirketleri, gerekirse Komisyon, tahkim ya da mahkeme belirler.
| Kaza şekli | İlgili madde | SBM örnek oranı |
|---|---|---|
| Arkadan çarpma | 56/1-c, 84/d | Çarpan %100 |
| Kırmızı ışıkta geçme | 47, 84/a | Geçen %100 |
| Kavşağa yaklaşırken hız azaltmama | 52/1-a | Hız azaltmayan %100 |
| Tali yoldan çıkıp yol vermeme | 57/1-b | Çıkan %100 |
| Sağdan gelene yol vermeme | 57/1-c | Yol vermeyen %100 |
| İki sürücü de yeşil ışık iddiasında | 57/1-a | %50 ve %50 |
| İki şeridi birden kullanma | 56/1-a | Kullanan %100 |
| Dönel kavşakta kural dışı dönüş | 53/c | Dönen %100 |
| Geri manevra | 67 | Geri giden %100 |
| Kurala uygun park etmiş araca çarpma | 84/l | Çarpan %100 |
Senaryolar, anlaşmalı tutanakla bildirilen maddi hasarlı kazalar için örnek olarak hazırlanmıştır. Doküman, dört ve daha fazla aracın karıştığı kazalarda oranın kaza şekli ve tutanak bilgilerine göre şirketlerce serbestçe belirleneceğini söyler. Dava açılırsa kusur, aşağıdaki Yargıtay kararında görüldüğü gibi bilirkişi incelemesiyle ayrıca belirlenir.[5] Dokümanın tamamı SBM’nin kaza durum senaryoları dosyasında görülebilir.
Kusur Oranını Kim Belirler?
Anlaşmalı tutanak SBM sistemine girildikten sonra sigorta şirketleri kendi değerlendirmesini yapar. Şirketler aynı oranı verirse dosya sonuçlanır. Farklı oran çıkarsa dosya Kaza Kusur Değerlendirme Komisyonu’na gider.
NotSBM sayfasına göre şirketler değerlendirmeyi tutanağın sisteme girilmesinden sonra 3 iş günü içinde yapar, Komisyon da dosyayı 3 iş günü içinde sonuçlandırır (sbm.org.tr, erişim 19.10.2026).
Uyuşmazlık sürerse Sigorta Tahkim Komisyonu ya da mahkeme yoluna gidilir. Bu aşamada kusur çoğunlukla bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Yargıtay, tutanak ile bilirkişi raporu arasındaki çelişki giderilmeden hüküm kurulmasını eksik inceleme saymış, İTÜ ya da Karayolları Genel Müdürlüğü fen heyetinden rapor alınmasını istemiştir.
“…kaza tespit tutanağı ile bilirkişi raporunda belirlenen kusur oranları arasındaki çelişki giderilmeden, eksik inceleme ile hüküm kurulduğu…”
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2023/6990, K.2024/7755, 17.09.2024 (onama, oybirliği; kapatılan 17. Hukuk Dairesinin 26.11.2015 tarihli bozma gerekçesi aktarılırken)
Oranı öğrenme yolları kazada kusur oranı öğrenme yazısında anlatılır. Orana itiraz, bildirimden sonra kısa bir süre içinde yeni belgeyle sigorta şirketine yapılır. Tutanağın kendisindeki hatalar ise tutanağa itiraz nasıl yapılır yazısının konusudur.
Kusur Oranı Değer Kaybı ve Hasar Ödemesini Nasıl Etkiler?
Kusur oranı, karşı taraftan istenebilecek tazminatın sınırını çizer. KTK m.92/g ve Genel Şartların A.6/b maddesi, hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen talepleri zorunlu trafik sigortası kapsamı dışında tutar.[6] Yarı yarıya kusurlu bulunan sürücü, hasarının ve değer kaybının yarısını karşı tarafın sigortasından isteyebilir.
Tam kusurlu sürücü karşı taraftan tazminat isteyemez; kendi aracındaki hasar için kasko poliçesine bakılır. Kaskonun değer kaybını karşılayıp karşılamadığı kasko değer kaybı öder mi yazısında ele alınır.
Ödemenin hangi sigortadan isteneceği araç değer kaybını kim öder yazısında anlatılır. Kusur oranını girerek tahmini bir sonuç görmek için araç değer kaybı hesaplama aracı kullanılabilir.
Konuyla bağlantılı olarak kaza kusur oranına itiraz yazısına da göz atılabilir.
Trafik Kazası Kusur Oranı Hakkında Sık Sorulan Sorular
52/1-a kusur oranı yüzde kaç olur?
Kanunda yüzde yazmaz. SBM’nin örnek senaryosunda kavşağa yaklaşırken hız azaltmayan araç %100 kusurlu gösterilir. Diğer sürücü de kural ihlal ettiyse oran düşebilir.
57/1-a ihlalinde kusur yüzde kaç?
Kavşağa dikkatsiz yaklaşma iki sürücüye birden yazılabilir. SBM senaryosunda iki taraf da yeşil ışık iddia ettiğinde oranlar yarı yarıya gösterilir.
Arkadan çarpan her zaman tam kusurlu mu?
Çoğu senaryoda evet. Ancak öndeki araç geri hareket ettiyse ya da sebepsiz yere aniden durduysa kusur paylaşılabilir veya öndeki araca geçebilir.
Asli kusur tam kusur demek mi?
Değildir. İki sürücü de asli kusur hallerinden birini işlediyse ya da kazaya başka ihlaller de karıştıysa oran ayrıca belirlenir.
Kusur oranı tablosu resmi bir belge mi?
Kanunda ve trafik sigortası Genel Şartlarında tablo yoktur. SBM’nin yayımladığı senaryolar anlaşmalı tutanaklı maddi hasarlı kazalar için örnektir. Davada kusur bilirkişi incelemesiyle ayrıca belirlenir.
Kusur oranına kim karar verir?
Önce iki sigorta şirketi değerlendirir. Farklı oran verirlerse Kaza Kusur Değerlendirme Komisyonu karar verir. Uyuşmazlıkta tahkim ya da mahkeme bilirkişiye başvurur.
Kaynaklar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.46, 47, 52, 53, 56, 57, 67, 84, 86, 88 ve 92 (mevzuat.gov.tr derlenmiş metni, erişim 19.10.2026). ↩
- Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi, Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama ve İtiraz sayfası (sbm.org.tr, erişim 19.10.2026). ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2023/6990, K.2024/7755, 17.09.2024 (onama, oybirliği). ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.52. ↩
- Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi, Maddi Hasarlı Kaza Senaryoları dokümanı, Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama ve İtiraz sayfasında yayımlanan PDF (erişim 19.10.2026). ↩
- Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.6/b ve C.11 (RG 12.06.2026/33278 değişikliği işlenmiş metin). ↩