Kaza Tespit Tutanağı Nedir, Nasıl Tutulur?

Kaza tespit tutanağı nasıl tutulur sorusunun cevabı kazanın türüne göre değişir. Maddi hasarlı bir kazada taraflar bunu kendi aralarında düzenleyebilir, yaralanma veya ölüm varsa bu yetki trafik zabıtasına geçer.

Tutanak, sonradan çıkabilecek kusur ve tazminat uyuşmazlıklarının temel belgesidir. Araç değer kaybı talebinin ilk adımı da genellikle bu kağıt üzerinden atılır.

Kaza Tespit Tutanağının Hukuki Niteliği

Kaza tespit tutanağı, bir trafik kazasının oluş biçimini, tarafları ve kusur görünümünü kayda geçiren resmi bir belgedir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu‘na göre bu tutanak, kazaya karışanlar arasında çıkabilecek hukuki uyuşmazlıkların çözümüne esas alınır.^[1]

Yargıtay’a göre tutanak, aksi kanıtlanana kadar geçerliliğini koruyan bir resmi belgedir. Bu ilke, kusur oranına itiraz eden tarafın neden tanık ve ek delil sunması gerektiğini de açıklar.

Kaza tespit tutanakları aksi sabit oluncaya kadar geçerli olan resmi belge niteliğindedir.^[2]

Tutanak bağlayıcı değildir, güçlü bir karinedir.

Günlük dilde “trafik kazası tutanağı” ve “kaza tespit tutanağı” ifadeleri aynı belgeyi işaret eder, kanun metninde kullanılan resmi ad ikincisidir. Sigorta yazışmalarında ve kolluk kayıtlarında da bu belge aynı içerikle anılır.

Tutanağın resmi belge sayılması, içeriğinin tartışılamayacağı anlamına gelmez. Kusur oranına veya olay tespitine itiraz ayrı bir süreçtir ve Tutanağa İtiraz Nasıl Yapılır? başlığında ayrıca ele alınır.

Tutanağı Kim Düzenler? Taraflar mı, Trafik Zabıtası mı?

Cevap kazanın ağırlığına bağlıdır. Trafik zabıtası, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca kazanın oluş nedenlerini, iz ve delilleri belirleyip kaza tespit tutanağı düzenlemekle görevlidir. Trafik zabıtasının bulunmadığı yollarda bu görevi genel zabıta (jandarma) üstlenir ve bir örneğini trafik birimine gönderir.

Yalnızca maddi hasarla sonuçlanan kazalarda farklı bir yol da açıktır. Taraflar kendi aralarında anlaşıp durumu yazılı şekilde saptayarak kaza yerinden ayrılabilir. Bu, aşağıdaki başlıkta ayrıca anlatılan anlaşmalı tutanak usulüdür.

Ölümlü veya yaralamalı bir kazada anlaşmalı tutanak yolu kapanır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’na göre sürücülerin zabıtanın iznini almadan olay yerinden ayrılması, idari para cezasını ve bazı durumlarda hapis cezasını gerektirir.^[3]

Bu tür kazalarda sürücülerin önceliği tutanak değil ilk yardımdır. Kazaya karışan veya kaza yerinden geçen sürücüler, en yakın zabıtaya veya sağlık kuruluşuna haber vermek ve yetkililer istediğinde yaralıları en yakın sağlık kuruluşuna götürmekle yükümlüdür.^[4]

Tutanağı kim düzenler: maddi hasarlı kazada taraflar, yaralanmalı/ölümlü kazada trafik zabıtası.

Maddi Hasarlı Kazalarda Anlaşmalı Tutanak Usulü

Trafik sıkışık bir kavşakta, sadece tampon ezilmişse zabıtayı saatlerce beklemek çoğu sürücüye mantıklı gelmez. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, tam da bu durum için yalnız maddi hasarla sonuçlanan kazalarda tarafların kendi iradeleriyle süreci yönetmesine izin verir.

Yalnız maddi hasar meydana gelen kazalarda, kazaya dahil kişilerin tümü, yetkili ve görevli kişinin gelmesine lüzum görmezlerse, bunu aralarında yazılı olarak saptamak suretiyle kaza yerinden ayrılabilirler.^[3]

Buradaki kritik nokta “kazaya dahil kişilerin tümü” ifadesidir. Taraflardan biri anlaşmaya yanaşmaz veya imza atmaktan kaçınırsa bu yol tamamlanmış sayılmaz; o durumda zabıta çağrılması gerekir.

Anlaşmalı tutanakta her sürücü kendi gözlemiyle kazanın oluşunu anlatır, araç ve sigorta bilgilerini yazar, krokiyi birlikte çizer. İmza atmadan önce tutanaktaki ifadelerin kendi beyanını doğru yansıttığından emin olunması, sonraki aşamalarda itiraz gerekçesini azaltır.

Tutanağı doldurmadan önce araçları, güvenliği tehlikeye atmıyorsa olduğu konumda bırakmak faydalıdır. Konum değişirse krokinin gerçek oluşu yansıtması zorlaşır ve sonraki kusur değerlendirmesi daha çok tarafların sözlü anlatımına dayanmak zorunda kalır.

Tutanakta Bulunması Gereken Bilgiler

Hem anlaşmalı hem de zabıtaca düzenlenen tutanakta benzer bir asgari içerik aranır. Eksik doldurulan bir alan, sonraki kusur değerlendirmesinde taraflardan birinin aleyhine yorumlanabilir.

• Kazanın tarihi, saati ve yerin açık adresi
• Sürücülerin kimlik, ehliyet ve iletişim bilgileri
• Araçların plaka, marka, model ve ruhsat bilgileri
• Sigorta şirketi ve poliçe numarası
• Kazanın oluş biçiminin her sürücü tarafından ayrı anlatımı
• Olay yerinin krokisi ve varsa tanık bilgileri
• Tarafların imzası

Pratikte en sık atlanan satır tanık bilgisidir. Tanık yoksa alan boş bırakılır, ama varsa adı ve telefonu mutlaka yazılır.

Araçların kaza anındaki konumunu gösteren fotoğraflar kanunen zorunlu değildir. Buna rağmen krokiyle birlikte sunulduğunda, sonraki kusur değerlendirmesinde taraflar arasındaki yorum farkını azaltır.

Tutanakta bulunması gereken asgari bilgiler: tarih-saat-yer, taraf/araç bilgileri, olay anlatımı ve kroki, imza.

Tutanakta Sık Yapılan Hatalar

Kaza tespit tutanağı nasıl tutulur sorusu teoride nettir, pratikte asıl zorluk formu doğru doldurmaktır. Aşağıdaki hatalar, sonradan yürütülen kusur ve değer kaybı sürecini zorlaştırır.

• Plaka, şasi veya poliçe numarasının yanlış ya da eksik yazılması
• Kazanın oluş anlatımının taraflar arasında birbirini çürüten şekilde yazılması
• Krokide yön, şerit veya duruş noktasının gösterilmemesi
• Saat ve adres bilgisinin tahmini verilmesi
• İmza atmadan önce yazılan metnin tekrar okunmaması

Kazanın oluşunda taraflar hemfikir olup yalnızca kusur oranında anlaşamazsa buna uygulamada “mutabakatsızlık” denir. Tutanak yine düzenlenir, kusur değerlendirmesi sigorta ve gerekirse eksper aşamasına bırakılır.

Bu hataların çoğu kazanın heyecanıyla yapılır, kötü niyetten değil. Yine de tutanaktaki bir ifade sonradan “yanlış yazılmış” denip değiştirilemez. Düzeltme ancak ek beyan veya yeni delille mümkün olur.

Tutanağın Değer Kaybı Talebindeki Delil Rolü

Araç değer kaybı talebi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’ndaki kusurlu bir fiille başkasına verilen zararın giderilmesi ilkesine dayanır.^[5] Bu zararın varlığını ve kusur dağılımını gösteren ilk belge de genellikle kaza tespit tutanağıdır.

Sigorta şirketi, değer kaybı başvurusunu değerlendirirken önce tutanaktaki kusur görünümüne bakar. Tutanakla eksper değerlendirmesi arasındaki bağlantı Eksper Raporu Nedir? başlığında ayrıca anlatılıyor.

Yargıtay, kaza tespit tutanağına karşı kanunda doğrudan bir itiraz veya iptal yolu tanımlanmadığını, itirazın asıl olarak tazminat davası veya ceza soruşturması sırasında ileri sürülebileceğini belirtmiştir.^[6]

Bu nedenle tutanağı “yanlış” bulan taraf için ilk adım genellikle ayrı bir dava açmak değil, değer kaybı veya tazminat sürecinin kendi içinde itiraz etmektir.

Eksper, tutanaktaki kusursuz taraf lehine olan belirlemeyi hasar ve değer kaybı tutarının kime ait olduğunu gösteren ilk veri olarak kullanır. Tutanakla bilirkişi raporu arasında çelişki çıkarsa bu çelişkinin giderilmesi, değer kaybı talebinin sonucunu doğrudan etkiler.

Kaza tespit tutanağı, aksi ispat edilene kadar geçerli resmi bir belgedir ve değer kaybı talebinde delil olarak kullanılır.

Tutanak Düzenlendikten Sonra Dikkat Edilmesi Gerekenler

Tutanak imzalandıktan sonra her sürücünün kendi nüshasını alması önemlidir. Nüsha, sigorta başvurusunda ve değer kaybı talebinde ilk sunulacak belgedir.

Tutanağın kendisi için kanunda gün sayısıyla ifade edilen ayrı bir geçerlilik süresi yoktur. Belge, zarar görenin talep hakkını kullanabildiği süre boyunca delil olarak kullanılabilir durumda kalır.

Kazadan sonra atılacak diğer adımların tamamı (sağlık kontrolü, sigorta bildirimi, eksper süreci) Trafik Kazası Sonrası Yapılması Gerekenler başlığında sırayla anlatılıyor. Değer kaybı talebinin genel yol haritası ise Araç Değer Kaybı Nasıl Alınır? yazısında.

Tutanağın Sigorta Şirketine İletilmesi

Tutanak imzalandıktan sonra tek başına bir işlem başlatmaz, sigorta şirketine bildirilmesi gerekir. Poliçe üzerindeki iletişim kanalından (hat, uygulama veya acente) kaza bildirimi yapılırken tutanağın fotoğrafı veya taranmış hali de birlikte gönderilir.

Sigorta şirketleri, kaza tespit tutanaklarını Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi üzerinden de görebilir. Buna rağmen ıslak imzalı nüshanın saklanması önerilir, zira ileride bir uyuşmazlık çıkarsa aslı istenebilir.

Sigorta şirketi, tutanaktaki kusur görünümünü kendi dosyasına işler ve değer kaybı veya hasar talebini buna göre işleme alır. Kusur paylaşımı net değilse ya da taraflar mutabakatsızlık yazdıysa, süreç genellikle ek bir kusur değerlendirmesiyle devam eder.

Tutanağın nüshası kaybolursa süreç durmaz. Sigorta şirketinden veya tutanağı düzenleyen trafik biriminden sureti istenebilir, kazanın tarihi ve taraf bilgileri verildiğinde kayıt genellikle bulunur.

Bildirim ne kadar erken yapılırsa süreç o kadar hızlı ilerler. Kazanın üzerinden uzun zaman geçtikten sonra yapılan başvurularda, kusur ve hasarın kaza anıyla bağlantısını göstermek daha fazla belgeye ihtiyaç duyurabilir.

Kaza Tespit Tutanağı Nasıl Tutulur? Sık Sorulan Sorular

Tutanağın tutulması ve geçerliliğiyle ilgili en çok karşılaşılan soruları burada topladık.

Tutanağın kusur görünümünü değer kaybı talebine nasıl taşıyacağınızı birlikte değerlendirebiliriz.